Lutsk soqaqları. Fotokezinti

Ne içün biz şeerlerniñ sımaları, içi ve müitini köstermek isteymiz? Çünki bu, bizge tesir etken boşluqlar, biz de olarğa tesir etemiz. Bu bizim şahsiy ve umumiy tarihımız aynı vaqıtta açılğan yerlerdir. Bu tek mimariyet degil, daa adamlar, manalardır. Keñ kölemli cenk sebebinden bularnıñ episi şimdi havf altında.

Malümat Volınğa ekspedisiyanıñ şerikleriniñ destegi ile yaratıldı: Defender, Work.ua ve «Алгоритм дій».

Ukraїner taqımı Lutsk şeerinde birinci kere degil. Biz Lübart qalesini quş baqışından endi çıqarğan edik. 2019 senesi “Ambasador” yayınlarından birini (o vaqıt yırcı ve şouadamı Oleksandr Polojınskıynen beraber Lutsk şeerini köstergen edik) şeerge itaf ettik. Eykelci Mıkola Ğolovan ve onıñ “hımeralı ev”i aqqında da aytıp bergen edik. Bu ev şeerniñ turistik abidelerinden biridir. Keñ kölemli basuvnıñ başlanmasına bir qaç kün qalğanda biz “Ğarmıder” aqqında ikâye çıqarğan edik. Bu 2003 senesinden başlap Lutsk şeerinde çalışqan deñevli teatrdir. 2023 senesi “Cenk vaqtında medeniyet” leyhası çerçivesinde yerli “Korsak” zemaneviy Ukrayin sanatı müzeyini köstergen edik.

Bu maqale şeerniñ qısqa fotokezintisidir. Onıñ şimdiki keyfini, deñişüvlerini ve soqaqlarda ne aytılğanını tasvir etmek içün yazılğandır.

Keñ kölemli cenk başlanğan soñ men (hususan fotograf olaraq) kerçekniñ şaltağını ve onıñ er bir eñ banal izarını saqlamaq istegenimni duydım. Meselâ evsiz mışıqlar, eski qopuşqan qapılar, birevniñ azbarında quruyayatqan çamaşırnı foto olaraq hatırada qaldırmaq. Cebe arqasındaki Lutsk tınç ve barışıq körüne: adamlar qavehanelerden qave alalar, balalar Stır özeninde yuvunalar. Buña baqmadan, anda-mında orduğa yardım etmege çağırğan bir yazığa, başqa yerde şeit olıp keçingen qaramanğa bağışlanğan hatıra levhasına rastkelesiñ ve mında da cenk olğanını añlaysıñ. Sadece, o başqaca ifadelene.

Men Lutsk qalesinden başlap yavaş-yavaş merkez betine adımlap eykelci Ğolovanniñ evi, Lüteran kirhasından keçip Lesâ Ukrayinka soqağına, soñra çetteki Stır özenine çıqtım.

Hımeralı ev soñki altı yıl içinde bir sıra deñişüvni keçirdi. 2022 senesi kiçik aynıñ 1-sinde Mıkola Ğolovan keçindi. 2024 senesi onıñ qızı Nataliya evniñ qızdırıluvı ve baqıluvı içün aqça kerek olğanı sebebinden eykelciniñ adına hayriy fondunı açtı. 2025 senesi Lutskniñ Eski şeerinde yerleşken sabıq Molodijna soqağına Mıkola Ğolovanniñ şerefine ad berildi.

Bütün şeer boyu dellâllarnıñ kiçkene sımaçıqları meni ozğara edi. Orta asırlarda bu zenaatnıñ vekilleri şeerlilerni müim vaqialar aqqında haberdar ete ediler, şimdi ise olarnıñ kiçkene sımaçıqları Lutsk sakinleri içün müim yerlerni qayd ete ve sade turistik yollarğa interaktivlik qoşalar.

Er dellâlnıñ öz adı ve yekâne ikâyesi bar. Şeerniñ turizm bölügi Lutskniñ böyle sakinleriniñ episini köstergen interaktiv haritanı azırladı.

Eñ belli Ukrayin şairi Lesâ Ukrayinkanıñ balalığı ve yaşlığı Volında keçti. Lutskte bir qaç kere toqtağan edi. Bunıñ içün şeerde onıñ şerefine o qadar çoq añıluv bar. Meselâ, büyük merkeziy soqaqlardan biri ve Volın universiteti Lesâ Ukrayinkanıñ adını taşımaqta. Teatr meydanında şairniñ abidesi tura, bazı divarlarda onıñ şiirleri yazılğanını da körmek mümkün. 1890-1891 senelerinde Lesâ Ukrayinka yaşağan merkeziy binalardan birinde “Lesânıñ musafir odası” sergisini yapqanlar.

Lesâ Ukrayinka soqağında şeerniñ adetteki ritminiñ tirilüvi sezile. Adetince mında adamlar körüşeler, cayav yolunda kezinip yüreler, qavehanelerdeki terraslarda qave içeler. Soqaq bazarında satılğan çeçekler ve elnen yapılğan toban şeyleri arasında “Zruş skelü” CT-ınıñ masası ve bannerini körem. Olarnıñ maqsadı veteranlarğa ve saqat adamlarğa dair lâyıq munasebet medeniyetini inkişaf ettirmektir. Masa üzerinde ösmürler kebitni fişlernen toldurıp yarışlaşalar. Eñ tez olğanlar bedava pizzanı yeñecekler.

Lesâ Ukrayinka abidesi yanında balalar ayaqmaşna aydaylar, ösmürler kezineler. Bu künniñ aqşamı ise mında faal yaşlar karton levhalarnen toplaşmağa başlaycaq. NABU ve SAP-nıñ mustaqiligi saqlavı içün narazılıqlar başlanacaq.

Çimende renkli şapkeli, kloun burunlı adam saksofon çalmaqta. Onıñ yanında yañı adam taqımı keçken sayın o, öz avasını deñiştire. Soñ çalğıcınıñ adı Vladıslav Starenkov olğanı aqqında malümat alam. Şeer soqaqlarında o, endi üç onyıllıq devamında çala. Bir qaç soqaq keçken soñ bu saksofoncığa bağışlanğan divar resmini körem. Resimde sanatkâr aynı renkli şapkeli ve kloun burunlıdır.

Lutske has çizgilerinden biri divar resimlerine sevgidir. Olarnıñ episi bu yerge ait olıp şeer ve şeerliler aqqında malümat bere: Volın gimninden başlap yerli merkezdeki Tamara qaramanına qadar; Lesâ Ukrayinkanıñ “Aqşam saatı” şiirindeki bir parçadan başlap, eski qapınıñ divarını yaraştırğan künaylanğa qadar. Eykelci Ğolovange itaf etilgen divar resmi de peyda olğan. Bu resimlerniñ çoqusı “Şeer adamları” seriyasına kire. Lutsk ressamı Yuriy Çayka onı bir qaç yıl devamında yarata.

Merkeziy soqaqlardan uzaqlaşqan sayın, şamata azlaşa, ömürniñ suratı yavaşça keçe. Mında yeşillik, şahsiy evlernen azbarlar bar, bu sebepten şeerniñ merkezinde olğanını unutasıñ. Azbarlarnıñ birinde bir emce “Jığul”ni tamir ete, ekincisinde tavşan çapa, lâkin menden tez-tez qora artında gizlene. Yerde pişken alça yata.