Наслідки акції Богдана Зіни. Фото з відкритих джерел.

Qırım Rusiyeniñ işğaline nasıl qarşılıq köstere

Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı daa 2014 senesi Qırımnı işğal etti; tamam bu vaqiadan, 2022 senesi bütün Ukrayinanıñ toprağına tarqalğan urus-ukrayin cenki başlandı. Qırımda bir qaç “urus dünyası”nıñ tarafdarı ve rusiyelilerge onıñ mensüpligi aqqında uydurmalarğa baqmadan, mında er zaman Ukrayinanıñ tarafdarları da bar edi. Olarnıñ bir qısmı, cenk başlanğan soñ Ukrayin akimiyetiniñ nezareti altında olğan topraqlarğa çıqıp ketti. Amma Ukrayinanıñ bazı vatanperverleri Qırımda qalıp, qanunsız qapatıla ve apiske alına bileceklerine baqmadan Rusiyeniñ işğaline qarşılıq köstereler.

Aqyarda cermay bazasında patlav. Foto: Unian.

Ukrayin timsalâtınıñ tarqaluvı

Ukrayina tarafdarı mevamını numayış etüvniñ eñ sıq tarqalğan usullarından biri — Ukrayin timsalâtı. 2023 senesi RF-nıñ keñ kölemli basuvınıñ yıllığı munasebetinen belli olmağan adamlar Aqyardaki Graf iskelesiniñ kemeri üstüne mavı-sarı bayraqnı asıp qoydılar.

Aqyardaki Graf iskelesiniñ kemeri üstünde Ukrayin bayrağı. Foto açıq menbalardandır.

Sudaqnıñ yanındaki Suvuq Salada 2023 senesiniñ saban ayında mobil alâqası qullesiniñ üstünde Ukrayin bayrağı yelpirep başladı. “Pivden” operativ komandanlığınıñ nutuqçısı, polkovnik Vladıslav Nazarov qayd etti ki, bayraq, urus işğalcilerine qarşılıqnıñ timsallerinden biridir. Ve cinaiy taqipler ve RF tarafından yapılğan zulumğa baqmadan, onıñ küçü em arta, em tarqala.

Ї arfi qarşılıqnıñ timsali olaraq. Foto açıq menbalardandır.

Bunıñ kibi de, “Sarı şerit” areketiniñ partizanları Ukrayin timsallerinen grafiti yaparaq, işğalcilerge Qırım Ukrayina olğanını, Ukrayina Silâlı Quvetleri ise endi yaqın olğanını hatırlatalar. Böyle resimlerni 2023 senesi devamında Aqmescitte, Aqyarda, Yaltada ve Keriçte körgenler.

Rusiye ordusınıñ içinde diversiyalar. “Ateş”

2022 senesiniñ ilk küz ayında “Ateş” arbiy partizan areketi meydanğa ketirildi. O, em vaqtınca işğal etilgen topraqlarda, em RF-te faaliyet köstere. Teşkilât, Ukrayina Silâlı Quvetlerine işğalcilerniñ anbarları ve mevzileri aqqında malümatnı bildirmek, diversiyalar yapmaq ve RF ordusını içinden yoq etmek içün rusiye ordusına qoşulğan Qırımtatarlar, Ukrayinler ve rusiyelilerden ibarettir.

ATEŞ areketiniñ timsalâtı. Foto açıq menbalardandır.

2022 senesiniñ boş ayında faaller, Aqmescitteki arbiy hastahanelerde bulunğan 30 işğalcini yoq ettiler. İlk qış ayında olar İçki qasabasında seferber etilgen rusiyeli askerlerniñ bazasını yaqtılar. 2023 senesiniñ qara qış ayında faaller Aqyar — Aqmescit yolu boyu ketken Rosgvardiyanıñ eki zabitini yoq ettiler. Kiçik ayda olar Aqmescit yanındaki demiryol çığırlarını patlattılar. 2023 senesiniñ kiçik ayınıñ başında teşkilâtnıñ malümatına köre olarnıñ sayısı 2 biñ kişige yetken. Olar Rusiyeniñ ordusı ve Rosgvardiya arasında bulunğan agentlerdir.

2023 senesiniñ quralayında “Ateş” areketiniñ iştirakçileri Kezlev civarındaki Terekli Qoñrat köyünde urus işğalcilerniñ baş istihkamları içine basıp kirdiler. Olar Qara deñizden kelgen Ukrayin desantınıñ basuvına duşmannıñ qarşılıq yapmağa azırlığı ne derecede olğanına qıymet kesip, RF mudafaanı nasıl qurğanı ve ateş noqtalarını ne yerge qoyğanı aqqında malümat aldılar.

Kezlev civarında işğalcilerniñ mudafaa inşaatları. Foto açıq menbalardandır.

Bundan ğayrı, Novorossiysk — Krasnodar yolunda ve Yañı Qapıda faaller RF tehnikası, arbiy yedekleri ve yaqarlığınıñ cebe yanına köçürilmesini körip, qayd ettiler. Olar, rusiyeliler Ukrayin şeerlerine ateş açqan C-300 sistemalarını (çalışuv radiusı 300 km-ge qadar olğan sovet zenit-raketa kompleksi) Yañı Qapıdaki uçaq alanında qaravullağan işğalcilerge “selâmlar yolladılar”. Faaller qayd ettiler ki, olar Ukrayinağa qarşı cinaiy cenkni ömürge keçirgen işğalcilerni teminlemege imkân bermezler.

Soñra, quralaynıñ 18 künü, olar Bağçasaray yanındaki demiryol çığırlarınıñ patlatması aqqında haber berdi. Bu, bir vaqıt içün Aqyar — Aqmescit yolunda areketni ve Zaporijjâ, Podniprovya ve Qırımğa rusiye tehnikasınıñ köçürilmesini imkânsız etti.

Demiryol ile işğalcilerniñ ağır tehnikasını naqil. Foto açıq menbalardandır.

Yanıp ketken araba. Foto açıq menbalardandır.

Bundan ğayrı, partizanlar, arabalarnı işletmemek içün duşmanlarnıñ zırhlı asker taşıyıcısınıñ (ZAT) bakları içine qum tökeler, böylece maşna çalışmaz alğa kele, istihbarat eteler, işğal memuriyetlerini közeteler.

İşğalcilerge ve kolaborantlarğa mania olma. “Sprotıv Natsiyi”

2023 senesiniñ kiçik ayından başlap, vaqtınca işğal etilgen Qırımda “Sprotıv Natsiyi” qarşılıq areketi faaliyet köstere. Şu ay Kefede partizanlar, RF-nıñ Ukrayinağa keñ kölemli basuvınıñ timsali olğan Z arfi işaretlengen arabanı yaqtılar. Olar, bu birden bir böyle vaqia olmağanını qayd ettiler. Ayrıca, faaller işğalden azat etüvniñ azırlanması aqqında tenbilediler. Olar, vaqtınca işğal etilgen topraqlarda olğan, şu cümleden Qırımda da, rusiye ordusınen tehnika aqqında malümatnı yollamağa çağırdılar.

2023 senesiniñ saban ayında partizanlar Kezlevde deñiz yanında Rusiyeniñ istihkamlarınıñ qurucılığına gizliden keçip kirdiler ve bir video derc ettiler. Qırımnıñ statusı boyunca RF-nıñ sözde referendumınıñ yıllığına — saban ayınıñ 18 künü arfesinde faaller, işğalcilerge olması mümkün uruvlar aqqında tenbi vesiqaları tarqata ediler. Birazdan olar işğalniñ daa bir tarafdarınıñ arabasında öz areketiniñ timsalini (“İdeya Natsiyi” işaretini) tasvir ettiler.

Qırımda kolaborantlarnıñ üstüni açuv ve zararsız bir alğa ketirüv. “Qırım cesür çağalaları”

2022 senesiniñ ilk küz ayında vaqtınca işğal etilgen yarımadada “Qırım cesür çağalaları” qarşılıq areketi faaliyet köstermege başladı. Olar Ukrayina destegine bildirmeler tarqatalar, işğalcilerge uruvlarnı doğrultalar ve hatırlatalar: Qırım Ukrayinadır, urus-hainler ise mında hoş qarşılanmaz.

Ukrayinanıñ Silâlı Quvetlerine destek olaraq kolaj. Foto açıq menbalardandır.

İlk küz ayında faaller, Kezlev memuriyetiniñ binasına mavı ve sarı boya tökken Qırım siyasiy mabüsi Boğdan Zizanıñ davasını faş etmege çağırdılar. Yigitniñ azat etilüvini tezleştirmek içün olar içtimaiy ağlarda onıñ aqqında #FreeBogdanZiza heştegli videonı tarqatmaqnı rica ettiler.

2022 senesiniñ orta küz ayında faaller vaqtınca işğal etilgen Aqyarda uruslarğa uruvlarnı doğrulttılar ve işğalcilerge qaçmaqnı “tevsiye ettiler”, çünki Ukrayin tarafdarlı Qırımlılar yaqın qalıp, olarnı közeteler.

Şu yılnıñ boş ayında areketniñ iştirakçileri, Ukrayinlernen Qırımtatarlarğa qanunsız ükümler çıqarğan Aqyarlı sözde mahkemeci İgor Brajnikni “muqayt olmağa” çağırdılar. Olar qayd ettiler ki, hainniñ adresinen telefon nomerasını bileler ve onı er yerde taparlar.

Qırımdaki qoralardan birinde yazı. Foto: Novınarnâ.

2022 senesiniñ ilk qış ayında faaller Yalta “memuriyetiniñ başı” ve işğalcilernen işbirlik etken Yanina Pavlenkoğa qarşı bir kampaniya başlattılar.

2023 senesiniñ qara qış ayında olar, RF-nıñ keñ kölemli basuvınıñ başında Rusiyeniñ İjevsk şeerinden Ukrayinlerni öldürmege kelgen işğalci Aleksey Verövkinniñ alâqa malümatını faş ettiler.

Şu yılnıñ saban ayı ve quralayında Aqmescitte “Qırım çağalaları”, RF-nıñ Ukrayinağa keñ kölemli basuvınıñ timsali olğan Z arfinen arabalarnı yaqtılar.

Çeçek ayında faaller uruslarnıñ Aqyardaki obyektlerine darbeler endirdiler. Olar qayd ettiler ki, bunıñ içün temelli iş yapqanlar: istihbarat etken, malümatçılarnı celp etken, yarımada boyunca bir sıra kezüvler etkenler. Söz kelimi, faaller duşman obyektlerine çeçek ayınıñ 29 künü darbe endirdiler. Bu, Qara deñiz bahriyesi üzerinde Ukrayin bayrağı köterüviniñ yıllığı edi.

1918 SENESİNİÑ ÇEÇEK AYINIÑ 29 KÜNÜ
Aqşam saat altığa qadar Aqyarda linkor (zırhlı top arbiy gemisi), kreyser, bazı esmineslerde (eskadra mina tasıyıcısı) qırmızı bayraqlar tüşürilip Ukrayin bayraqları köterilgen edi. Ukrayina Halq Cumhuriyetiniñ bahriyesine ait vaqtınca qanun ile Rusiyeniñ Qara deñiz bahriyesi UHC-nıñ bahriyesi olaraq ilân etilgen edi. Faqat Ukrayin siyasiy areketiniñ faaliyeti Qara deñiz yalısı boyundaki şeerlerinde yerli akimiyet bölşevikler tarafından zapt etilgenindensebep imkânsız edi.

Qırımda zorbalıqsız qarşılıq. “Sarı şerit”

2022 senesiniñ çeçek ayında temeli qoyulğan “Sarı şerit” areketi işğalcilerge qarşılıq kösterilmesinde pek müim yer almaqta. O, pek kölemlidir, çünki memleketniñ işğal etilgen topraqlarınıñ episinde faaliyet köstere: em Slobojanşçınada, em Zaporijjâda, em de Tavriya ve Qırımda. Faaller, vaqtınca işğal etilgen topraqlar Ukrayinağa ait olğanını hatırlataraq, Ukrayin tarafdarlı bildirmeler tarqartalar, soqaqlarda mavı-sarı bayraqlarnıñ resimlerini yapalar. 2022 senesinde areket, Ukrayin qarşılığınıñ müim terkibiy qısmı olaraq, Saharov mukâfatını nail oldı.

“Sarı şerit” areketiniñ grafitisi. Foto açıq menbalardandır.

2022 senesiniñ quralayında faaller, öz evine aqlarını ilân etmek, Qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ qurbanlarını ürmetnen añmaq, RF-nıñ basuvını takbih etmek ve Ukrayinanıñ suverenitetini imaye etmek içün Aqmescitte tınç toplaşuvğa çıqmağa çağırdılar.

Oraq ayında “Sarı şerit” areketiniñ “Qırım — evge qaytmaq vaqıt keldi” adlı müddetsiz aktsiyanı ilân etti. Faaller qayd ettiler ki, bunı sekiz yıl devamında beklegen ediler, çünki Ukrayinlerge uruslarnıñ soyqırımından çette qalmaq mümkün degil. Olar sarı şeritlerni asıp çıqmağa ve “YeVoroğ” botuna RF ordusınıñ areket etüvi aqqında haber etmege çağırdılar.

Arman ayında Qırımnıñ Ukrayin tarafdarlı sakinleri, işğalcilernen işbirlik etken ve öz-özüni yarımadanıñ başı dep ilân etken Sergey Aksönovnıñ yaqalavı içün $230 biñ mukâfat aqqında ilân ettiler. Bundan ğayrı, olar onıñ doğru bulunğan yeri aqqında malümat içün aqça bermekni vade ettiler.

Ukrayinağa hainlik yapqan Sergey Aksönov. Foto açıq menbalardandır.

2023 senesiniñ saban ayında “Sarı şerit” areketi Qırımnıñ sakinlerini RF-nıñ ordusına qanunsız seferberlikten qaçınmağa çağırıp, bunı nasıl yapmağa ait tevsiyeli maqaleni azırladı. Faaller qayd ettiler ki, işğal vaqtıncadır, Qırımlılar ise kene demokratik memlekette yaşaycaqlar.

Şu cümleden, areketniñ iştirakçileri Qırımnıñ şeerlerinde Ukrayin tarafdarlı bildirmeler asıp çıqalar; olarnı Keriçte ve Aluştada kördiler. Yarımadanıñ şimalinde, Aqmescit ve Aqyarda, olar vatanperver grafitisini yaptılar ve sarı şeritler asıp çıqtılar.

Ukrayina destegine yazılarnen tolu toqtav yeri. Foto açıq menbalardandır.

Ukrayin tarafdarlı faaller, işğalciler tarafından taqiplerge bile baqmadan, öz nazar noqtasını köstereler. 2023 senesiniñ quralayında “Sarı şerit” haber etti ki, Ukrayinanı imaye etmek içün bildirmeler tarqatqan, grafiti yapqan ve sarı şeritler asqan areket iştirakçisi Violetanı FSB yaqalağan. Rusiye mahsus hızmetleri ondan urıp itiraf almağa ve Rusiye tarafdarlı nazar noqtasını qabul ettirmege tırışa ediler. Violeta, Ukrayina akimiyeti nezaret etken topraqqa çıqıp ketmege mecbur edi, amma noqta-i nazarını deñistirmedi.

Violeta, “Sarı şerit” areketiniñ iştirakçisi. Foto açıq menbalardandır.

Rusiyeniñ propagandistleri ne aytsa aytsınlar, amma 9 yıl devam etken işğalden soñ bile Qırımda Ukrayinanıñ çoq vatanperveri qala. Olar yarımadanıñ qurtarıluvını bekleyler ve, işğalciler tarafından zulumğa baqmadan, çeşit-türlü usullarnen bu vaqıtnıñ yaqınlaştıruvına qoşulalar. Partizanlar vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki sakinleriniñ mucadele ruhunı kötereler ve eñ müimi: işğalcilerniñ motivasiyası ve cenkleşmek qabiliyetini eksilterek, olarnıñ arasında telâş saçalar.

Qırımdaki grafiti. Foto: Ukrinform

MATERİALNI AZIRLAĞANLAR

Ukraїner tesisçisi:

Boğdan Loğvınenko

Metinniñ müellifi:

Marına Kuliniç

Baş muarrir:

Natalіya Ponedіlok

Metinniñ muarriri:

Katerına Leğka

Foto muarriri:

Yurіy Stefanâk

Malümat toplavı:

Vitaliy Poberejnıy

Nataliya Vışınska

Münderice idarecisi:

Oleksandra Veselska

Terciman:

Ölğa Makarova

Tercimeniñ muarriri,

Tercimelerniñ koordinatorı:

Mamure Çabanova

Münderice idarecileriniñ koordinatorı:

Katerına Yuzefık

Keşif kezintisini taqip etiñiz