Kramatorsk: Normalleşme çabası ve on sekiz dron

Ama caddelerden ilerleyip şehir parklarında yürüdüğünüzde kendinizi sütunlu binaların olduğu, klasist üsluptaki merkezi bir meydanda bulursunuz — dik bir bulvar ve sonsuz çiçek tarhlarıyla birlikte. Kramatorsk’un merkezindeki kültür sarayının üzerinde “Scooter’lar ya da ölüm” yazmaktadır, ancak etrafta tek bir genç bile görünmez.

Meydan

Akşam olmak üzeredir ve şu anda yaklaşık 50.000 kişinin yaşadığı şehrin merkezi meydanı boştur. Bir anda, bir yerden kaykayla bir yetişkin adam fırlar. Meydanın çevresinde hızlıca birkaç tur atar ve kültür sarayının arkasında kaybolur. Sonra birkaç tur daha yapar. Bir noktada durur — uzun saçlı ve genç gibi giyindiği için asker olup olmadığı anlaşılmaz.

Aslen Luhansk bölgesinden olan 36 yaşındaki Serhiy gerçekten de savaşıyordur. Şu anda Kramatorsk yakınlarında yaşıyor, cephe hattına çok yakın bölgelerde görev yapıyor. Tam kapsamlı işgalden önce Serhiy davul çalıyor ve loft tarzı mobilyalar üretiyordu. Instagram’ında çokça müzik, modern sanat, ironi ve alay vardır. Manevi rahatlamaya ihtiyacı olduğunu söylüyor. Meydanın yanında park etmiş, eski kavanozlarla dolu bir dolabı andıran karmaşık bir elektronik harp (REW) cihazı olan arabasını gösteriyor:

— Pozisyona gidiyorsun, sonra pozisyondan çıkıyorsun; üç saat “kubbenin altında” kalıyorsun. Migrenim bu REW yüzünden olmaya başladı, diye düşünüyorum.

Şehirde çok sayıda ek korumalı araç var çünkü gökyüzünde sürekli bir şeyler uçuyor. Yerel halk gün içinde kaç dron duyduklarını sayıyor. Buna rağmen çok sayıda kafe çalışıyor — Fransız ve İngiliz tarzında olan, çok iyi olan ve pek iyi olmayan. Ayrıca neden bilinmez, burada birçok yerde suşi yapılıyor. Sokaklar Kyiv’den ve hatta Harkiv’den daha temiz, merkezdeki Japon bahçesini andıran parkta ise askerler dere kıyısında balık tutuyor. Suda küçük balıklar parlıyor, daha büyükleri hızla dolaşıyor. Ve sonra yine bir şey uçup geliyor.

Serhiy, hava saldırısı sireni eşliğinde bir tur daha atıyor:

— Estetik arıyorum. Tek bir tatil günün varsa, onu güzel geçirmek en iyisidir.

Yan tarafta, ışıkları bozulan ve şimdi bir rave’deymiş gibi yanıp sönen Taras Şevçenko¹Ukrayna’nın büyük şairi, sanatçısı, düşünürü ve toplum adamı; modern Ukrayna edebiyatı ve dilinin kurucularından biri kabul edilir. En ünlü kitabı “Kobzar”dır. Şevçenko, Ukrayna kimliğinin sembolü ve ulusal hafızanın temel figürlerinden biridir. heykeli duruyor.

Herkes, şehirdeki durumun düşman dronlarının artmasıyla kötüleştiği konusunda hemfikir. Bir süre sonra Serhiy Instagram’da tepeden bir rüzgâr türbininin — Rus dronunun isabet ettiği — nasıl parlak bir şekilde yandığını gösteren bir video paylaşacak. Sanki dönüyormuş gibi görünür, ama aslında hayır — sadece kanatlar yanıp düşmektedir.

Vardiya Sonrası

— Nereye vurdukları onlar için fark etmiyor, — diye iç çeker kurtarma görevlisi Oleksandr Çekmariov; yakın zamanda doğrudan bir sivil araca isabet eden saldırıyı, zarar gören ve yıkılan okulları, hastaneleri, mağazaları hatırlayarak. Şehrinde sevdiği çok yer vardır, fakat en çok yakınlardaki bir köyü sever — göleti ve nehri olan, ancak şu anda “durum el verişli olmadığı için” gidilemeyen.

Oleksandr’ın meslektaşı, 27 yaşındaki kurtarma görevlisi Maksım Markiv ise 2014’ten sonra şehrin iyileştiğini düşünüyor, fakat şimdi yine her gün bir şeyler yıkılıyor. Üstelik yalnızca binalar değil — yakın zamanda bir saldırıda bir meslektaşları yaralandı, şu an yoğun bakımda.

Maksım Kramatorsk’ta doğup büyüdü, çocuk esirgeme kurumunda yetişti. 2014’te Rusya destekli işbirlikçilerin artmasıyla burada işler kızışınca — “üniformalı bir sürü insan, patlamalar, korkutucu” — Uzhhorod’daki arkadaşlarına tahliye edildi; sonra tekrar Kramatorsk’a döndü. Şimdi ise eşi ve kızını aynı şehre tahliye etmeye karar verdi.

Bu kurtarma görevlileri, dünya medyasının yazdığı saldırıların yaşandığı olay yerlerinde bulunmuştu. Oleksandr, Reuters çalışanı Ryan Evans’ın öldüğü “Safir” otelinin vurulması sırasında yaşanan korkunç durumu anlatıyor; Evans’ın bedeni birkaç gün aranmıştı. Maksım’ın meslektaşı Eduard Okarov ise Rusların 8 Nisan 2022’de tren istasyonuna füze fırlattığı günü hatırlıyor³8 Nisan 2022’de Rus ordusu, Donetsk bölgesinden daha güvenli şehirlere tahliye edilmeye çalışan sivillerin bulunduğu bölgeye “Toçka-U” füzesi attı. O gün 61 kişi öldü, 120’den fazla kişi yaralandı. — evakuasyon bekleyen altmıştan fazla insan öldü:

Eduard için bu, ilk vardiyalarından biriydi — işe yeni başlamıştı. Birden bir patlama sesi duydu. Birisi bunun istasyona isabet ettiğini söyledi. Tahliye ile ilgilenen birlik komutanları zaten oradaydı. Geri kalan kurtarma ekipleri geldiğinde gördükleri karşısında şok oldular.

— Kan, kaos, çok fazla çığlık. Yürürken, kaba tabirle, insanlar ayaklarımızın altındaydı.

Bazıları yardım veriyor, bazıları bedenleri taşıyordu. Eduard o an, bu savaşta her insanın hayatının nasıl bir saç telinde durduğunu hissettiğini söylüyor. Sonra birliğine döndü ve ne kadar uzun süre yıkanması gerektiğini, ellerini ve botlarının tabanlarındaki tüm girintileri ne kadar dikkatle temizlemesi gerektiğini düşündü.

Eduard’ın destek alabileceği insanlar vardı. Ailesi başlangıçta iki şehir arasında — Krivıy Rih ve Kramatorsk — yaşıyordu, fakat son zamanlarda buraya gelmiyorlar — oğulları izin vermemiş. Dnipro’da yaşayan kız arkadaşının ise buraya gelmesine kesinlikle izin vermiyor.

“Tren hareket ediyor…”

Kramatorsk’tan ayrıldıktan kısa süre sonra tren garı kapatıldı⁵Kramatorsk’tan ayrıldıktan kısa süre sonra tren garı kapatıldı. Bu yüzden artık belirgin şekilde geçmişe dönüşmüş bir şeyden bahsediyoruz.

Kramatorsk tren garında o kadar kalabalık var ki, kapılardaki kuyruklardan geçmek bile zor. Çiçekli erkekler eşlerini bekliyor. El arabalarıyla yaşlı kadınlar şehirden ayrılmaya hazırlanıyor.

Bir bankta üç kadın oturuyor; ikisi konuşmaya hevesli, üçüncüsü — siyah gözlükleri, kırmızı ceketi ve bastonuyla — bir yere doğru gidiyor. Üstlerinde ışıklı tren tabelası: “Kramatorsk — Herson”, “Kramatorsk — Kyiv”, “Kramatorsk — Lviv”. Onların treni ikinci olan, saat 14:30’da kalkan tren.

İlki 80 yaşındaki Nataliya, ikincisi 67 yaşındaki Valentına — arkadaşlar. Evlerinin yakınlarına birkaç bombardıman düşünce en sonunda Kyiv’deki akrabalarına gitmeye karar vermişler.

Anons hoparlörde peronlarını bildiriyor, Nataliya ve Valentına ayağa kalkıyor; hâlâ çok zaman olmasına rağmen: kadınların çantaları çekmesi gerek — belki de sonsuza dek gidiyorlar.

Nataliya kütüphanecilik yapmış.

— Peki en sevdiğiniz kitap hangisi?
— Taras Hrıhorovıç Şevçenko.
— “Kobzar”?
— “Kobzarcık”, evet.

Nataliya buraya Donetsk’ten taşınmış. Gençliğinde buralarda arkadaşlara, konserlere gittiklerini anlatıyor — Debaltseve’ye, Bahmut’a, Kurahove’ye… Kadın, artık pratik bir anlamı kalmayan, çok uzak bir geçmişte kalmış bir haritayı konuşarak çiziyor. Bahmut’ta çalışmış, kızıyla bir süre orada yaşamış, sevmiş orayı — “güzel bir yer”.

Valentına ise kedisini yanında götüremediğini itiraf ediyor — Masia’yı komşulara bırakmış:

— Neden?
— O artık yaşlı.

Masia’ya “Donetskli çocuk” diyor — kızı Donetsk’te çalışırken 2014’te onunla birlikte tahliye edilmiş. Valentına da eskiden buradan o şehirlere gitmenin ne kadar kolay olduğunu, bugün ise ulaşılamadığını hatırlıyor.

Arkadaşlar rayları geçiyor, peronda bekliyorlar. Tren gelir gelmez aceleyle biniyorlar. Artık camın ardındalar.

İspanyol Öpücüğü

Aynı trende merdivende bir kız oturuyor, diğeri ayakta; üzerlerinde İspanyol bayraklı yamalar. Yanlarında uzun boylu, siyah saçlı bir asker, konuşuyorlar — gülüyorlar, çokça el kol hareketleri yapıyorlar. “Herhalde Uluslararası Lejyon’daki yurttaşlarını ziyarete gelen İspanyol gazetecilerdir,” diye düşünülüyor.
Sonra o asker eğilip gazeteciyle tutkulu bir şekilde öpüşüyor. Diğer İspanyol kadın trenin içine doğru gidiyor.

Gülmeye, birbirlerinin ellerini okşamaya devam ediyorlar. İspanyol kadın, zırhlarında PRESS yazan insanlara ilgi gösteriyor, konuşmaya başlıyoruz.

Gerçekten de röportaj yapmak için gelmiş ama — bu askeri tanımış. Her şey çok hızlı, yoğun, öyle ki şimdi Kyiv’e gidiyor, ama tekrar Kramatorsk’a dönüp burada kalmayı planlıyor. İspanya’nın hangi şehirlerinden geldiklerini merak ediyor insan. “Madrid ve Barselona. Yok yok: Sevilla ve Malaga,” diye düşünülüyor.

Hep birlikte konuşuyoruz, askere birkaç soru… Bir noktada gazeteci soruyor:

— Siz Ukraynalı değil misiniz?
— Ukraynalıyız, neden?
— O halde neden onunla İngilizce konuşuyorsunuz?

Asker kahkaha atıyor. Gazeteci de gülmeye başlıyor, bir anda herkes gülüyor. Meğer delikanlı 25 yaşında, adı Vitaliy olan bir Ukraynalıymış.

Bir kez daha vedalaşıyorlar, tren başkente doğru hareket ediyor. Vagonlardan birinde, daha önce tanıştığımız yaşlı kadınlar bize el sallıyor.

Biz de Vitaliy’le yakındaki bir kafeye gidiyoruz. Anlatıyor: gazeteciyle bir haftadır görüşüyorlarmış. Kız onların birliğine gelip röportaj yapmış.

— Sonra tugayın gazetecisi bana yazdı, gazeteci seninle tanışmak istiyor diye…

Spor Salonu, Stadyum, Crossfit

33 yaşındaki “KORD” birliği askeri Vitaliy barfiks demirinden atlıyor. Şu anda Kramatorsk’ta görev yapıyor, ama buralı değil. Eşi ve oğlu bazen yanına geliyor ama bugünlerde değil.

Birliğiyle Toretsk, Kurahove, Blahodatne, Staromayorske ve Urojayne’den geçmiş… Ama en çok Sudja ve Kursk⁷Sudja ve Kursk Bölgesi 6 Ağustos 2024’te Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Sudzha kenti yakınlarında Rusya-Ukrayna sınırını geçti ve birkaç gün içinde birkaç yüz kilometrekareyi kontrol etti. Operasyon, Ukrayna birlikleri bölgeden ayrılana kadar bir yıldan uzun sürdü. bölgesini anlatıyor. Örneğin, orada bir restoranda üs kurmuşlar. Tuvalet ikinci kattaymış, tabii su yok. Şaka yollu anlatıyor: votka, şarap, bira dökerek sifon yerine kullanmışlar… Ruslar bunu görse kalpten giderdi, diyor.

Vitaliy, savaşta bile sağlıklı olmak gerektiğini düşünüyor. Bir de oğluna örnek olmalı. Bu yüzden:

— Spor salonu, stadyum, crossfit.

Kramatorsk’ta bunun için her koşul var.

— Kramatorsk’u bir şehir olarak nasıl buluyorsun?
— Mükemmel. Eşim ve oğlumla burada birlikte yarım yıl yaşadık ve ben burada yaşardım. Artık neredeyse yerlisi gibiyiz, komşulara selam veriyoruz, buradayız, uzun süre de olacağız.

Sonunda Vitaliy barfiks demirine gidiyor, tişörtünü çıkarıyor — atletik biri. Kamera karşısında birkaç hareket yapıyor:

— Yoksa boşuna mı antrenman yaptım?! — diye gülüyor.

Vitaha

Yakında asker Vitaliy Boyko ile buluşacağız. Bir avluya giriyoruz ama gecikiyor. Ağaçların altında, dışarıda birinin serdiği halının yanında bir bankta oturuyoruz.

Sonunda Vitaliy geliyor. Buralı ve şu anda doğduğu şehri savunuyor. İki kez yaralanmasına rağmen arka hizmete geçmeyi reddetmiş.

Vitaliy, Ukrayna’nın doğusundaki savaşın başladığı 2014’ten beri savaşıyor. O yıl burada işbirlikçilerin ortaya çıkışını net hatırlıyor:

— Caddenin ortasından geçiyorlardı, bir sürü insan, askerler. “Rusya!” diye bağırıyorlardı.

Tanıdıklarından bazıları yasa dışı referandumlara katılmış, bazıları işgal altındaki bölgelere gitmiş, bazıları geri dönüp kendini içkiye vermiş.

Onun eski okuluna gidiyoruz. Uzaktan bakınca iyi görünüyor, ama arka taraftan girince bir yıkıntı açılıyor. Bir kısmı temizlenmiş, sökülmüş, ama bazı şeyler hâlâ yerde — “Doğa Takvimi”, çeşitli panolar, ekipmanlar.

Çağrı adını soruyorum. Biraz düşünüp:

— Bilmem, sadece Vitaha derler…

Vitaha çocukken tırmandığı paralel barlara gidiyor, arkadaşlarıyla “köşede sigara içtikleri” yeri gösteriyor.

— Burası yemekhane idi, — diye etrafına bakıyor.

Makarna ve gulaşı hatırlıyor.

— Burası spor salonu. Çok uzun bir salondu.

Okulunun eşiğinde çömelerek poz veriyor.

Ve bir an için sanki hiçbir şey olmamış, her şey eskisi gibiymiş gibi geliyor.

Arma

Kafede oturuyoruz — ağaçların üzerinde, evlerin üstünden düşman dronu uçuyor. Herkes sadece yukarı bakıyor, çünkü daha önce de defalarca geçmiş. Sonra bir yerde İHA patlıyor.

Yoldan geçen bir kadın, gün içinde on sekiz dron saydığını söylüyor.

Belediye binasına isabet etmiş. Meydana çıkınca camların temizlenme gıcırtısı, kırılan pencerelere çakılan tahtaların sesleri, enkazı taşıyan araçların uğultusu kulağı dolduruyor.

Traktör sürücüsü, temizlikçi Serhiy, etraftaki yığınları göstererek söylüyor: yeterli belediye işçisi yok — çoğunu cepheye almışlar. Kendisi emekli olmasına rağmen çalışıyor. Yakın zamanda Ukrayna Silahlı Kuvvetlerin’de görev yapan yeğeni öldürülmüş.

Patlama nedeniyle şehrin arması paramparça olmuş. Parçaları çiçekliklerde, yolda; bazıları römorka süpürülmüş.